Çağdaş ədəbiyyat 37

“Allah, məni yarı öldür, yarı saxla anlamağa!” Vaqif, adamın özünə özündən başqa özü kimi kim ağlaya bilər ki?! Ancaq sən istisnasan! Vaqif! Ölümün 40-cı günü nağılların 40-cı otağının sirri kimidi. Ondan o yana sirr içində sirdi hər şey, Vaqif. Ölümün 40-cı günü 40 qələmdaşın, 40 dua ilə gəlib hüzuruna. Qoy bu dualar Tanrının hüzurunda ruhuna yardımçı olsun! Vaqif! Sən Azərbaycan ədəbiyyatının tarixində tək və ilk şairsən ki, xalqın yaddaşında şair kimi yox, şeir kimi qalacaqsan.

Əjdər Ol öncəliklə realistdir. Milli insanın xarakteri və milli həyatın mənzərələri onu daha çox məşğul edir. Eyni zamanda, klassik və modern hekayəçiliyin keçdiyi yollara da yaxından bələd olan yazar insan xarakterinin iti müşahidəçisi və insan təsvirinin ustasıdır. Bu xüsusiyyətləri Əjdər Olu vacib ədəbi uğurlara və gözlənilməz nəticələrə aparıb çıxarır. Kitabda yer alan 7 portret hekayə və 13 hekayə realizmin ən sərt üzünü oxuculara çatdırır. Müəllifin indiyədək çap olunmuş ən yaxşı və uğurlu hekayələri bu kitabda toplanıb. İnanırıq ki, Əjdər Olun məxsusi yumor hissi, müşahidə bacarığı və anlatma tərzi oxucuların marağına səbəb olacaq.

Romanda baş verən hadisələr bir gəncin mənəvi dəyərlərlə gerçək tələblər arasındakı təbəddülat hislərindən bəhs edir. Onun sındırılması üçün istər psixoloji, istərsə də fiziki təzyiq vasitəsinə əl atılır. Tələb isə çuğulluqdur. Əyalət gənci qan yaddaşında belə tələbin yaramazlıqla bir tutulduğunu anlatmağa çalışsa da, ondan zəmanəyə uyğun hərəkət etməsi gözlənilir. Əyalətin saf hisləri ilə şəhərin acı gerçəkliyi arasında qalan gənc dünyaca məşhur çuğullarla öz həyatını müqayisə etməklə, yaxud xəyalında ibtidai icma quruluşuna uçmaqla təsəlli tapır. Tapılan son vasitə isə ətrafdakıları dəhşətə gətirir.

Əsası və təməli XX əsrin əvvəlində ‒ 1918-20-ci illərin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin nümunəsində qoyulan böyük azərbaycançılıq ideyası öz tarixi, qanunauyğun varisini çağdaş, suveren, demokratik Azərbaycan Respublikasının timsalında tapmışdır. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa edən xalqımız Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qısamüddətli fəaliyyətinin zəngin ənənələrindən istifadə etmiş və bu tarixi varislik üzərində müstəqil Azərbaycan dövlətini yaratmışdır. Müstəqil Azərbaycan Respublikası özünü Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi hesab edir və cümhuriyyətin sağlam təməllər üzərində yaratdığı azərbaycançılıq ideyası özünü bu gün əməli fəaliyyətində və Azərbaycan dövlətinin siyasi kursunda prioritet istiqamət olaraq saxlamaqdadır.

Kitabda Türkiyədə yaşayan həmyerlimiz, yazıçı-motivator Ceylan Mumoğlunun bir sıra psixoloji məsələlər üzərində qurulmuş məsləhətləri yer alıb. “Sev və inan!” sevgisizliyi yaradan səbəblərə qalib gəlməyi, insanda aktiv qüvvə olan sevgini düzgün istiqamətləndirməyi və bunu həyatın bütün sahələrinə tətbiq etməyi aşılayan kitabdır. Müəllifə görə, bugünkü cəmiyyətimizdə, xüsusilə gənclərin özünəinam və cəsarət mövzularında dəstəyə ehtiyac olduğunu müşahidə etməmək mümkün deyil. Bunun səbəbi ölkəmizdə psixoloji maarifləndirmə işinin zəif olması ilə əlaqəlidir. Ceylan Mumoğlu SEVGİ və İNAM kimi əhəmiyyətli psixoloji ehkamları “xoşbəxtlik” və “uğur” hədəfinə çatmaq üçün əsas vasitə hesab edir. Kitabın bir qismi də beyin və onunla əlaqəli məsələlərə, mütaliə vərdişinin yaradılmasına həsr olunub. Bundan əvvəl yazıçının psixoloji-fəlsəfi elmi-xronika olan “Aydınlanma səyahəti” kitabı və “Qurbağa öpüşü” adlı hekayələr toplusu işıq üzü görüb.

Kitabda toplanan şeirlər əslində Tanrıya oxunan dualardır – dörd şairin qırx duası. Bu dualardan hansı Tanrıy çatacaq, hansı göy üzündə itib-batacaq, bunu bir Tanrı bilir. Hər halda, bu şeirlər duadır. Tanrıya yetsə də, yetməsə də. Əziz oxucu, ruhunun qapısını döyən bu dualar səni ovudacaqmı, kədərləndirəcəkmi, bu sənin işindir. Ancaq Ruhunun qapısını taybatay aç bu dualara, Tanrıya gedən yolun qısaldı bəlkə....

Elxan Elatlının “Susan qadın” psixoloji-detektiv romanı ər xəyanətinə uğramış və bu səbəbdən qüruru əzilmiş Əsmər adlı gənc bir qadının keçirdiyi qısa, eyni zamanda olduqca iztirablı həyatından bəhs edir. Mürəkkəb sevgi və ailə münasibətlərinə ustalıqla toxunulan əsərdə bir çox oxucunun özünü tapacağına əminik. “Susan qadın” romanının əsas süjeti bir cinayətin axtarışı üzərində qurulub. Lakin bu cinayət necə bir cinayətdir, buna oxucu özü cavab verəcək. Hər halda ölümlə nəticələnmiş ağır bir cinayət var və təqsirkar axtarılır. Romanın ikinci əsas qəhrəmanı yazıçının əvvəlki bir çox romanlarından tanıdığınız istefada olan polis polkovniki, məşhur cinayət-axtarış eksperti Qanbay Qasımlıdır. Oxucular əsərdə onun apardığı maraqlı təhqiqatla bərabər şəxsi həyatında baş vermiş bəzi kədərli yeniliklərlə də tanış ola biləcəklər.

Əziz oxucu… Əgər “Ona”nı oxumusansa ön sözdə özüm haqqında məlumatlar yazmaq, tərcümeyi-halımı, şəxsi uğurlarımı və s. qeyd etməyi sevmədiyimi bilirsən. Bir oxucu kimi gözəl bilirəm ki, hər zaman oxucu müəllifdən çox onun kitabı haqqında maraqlanır, kitabın ilk səhifələrində də uzun, yorucu uğurları, mükafatları görməkdənsə, bir an öncə kitabın içində nələr olduğunu görməyə səbrsizlənir. Doğrusu, bu sahədə hansısa uğurlarımdan və mükafatlarımdan danışmağım da gülməli olardı. Ona görə ki, mən bir yazıçı olmadığımı da, həddimi də çox gözəl bilirəm. Əgər yazıçı olmaq üçün on addım varsa, mən hələ birinci yol ilə ikinci yol arasında yerləşən o körpüdə yeriyirəm və ümid edirəm ki, heç olmasa illər sonra o on addımlıq yolun yarısını qət edə biləcəyəm.

“Gerçək roman” kimi təqdim olunan bu əsər müəllifin “Yaddaş kartı” romanının davamı – ikinci hissəsi kimi yazılıb. Doğulduğu kənd, yaşadığı şəhər və bu kəndin, şəhərin onun taleyində izi, acı xatirələr, dərvişmisalı keçən ömür yarıbədii, yarısənədli dillə təsvir olunur. Əsər bəzən xəyalla gerçəkliyin qovuşub itdiyi, nələrin xəyal, nələrin gerçək olduğu bilinməyən məqamlar, hadisələrlə zəngindir. Bu əsərdə təsvir olunan keçmiş elə dərvişanə həyatın sonu deməkdir. Beləcə, “Sonuncu dərviş”in ömür hekayəsi ilə bütöv bir çevrə qapanır… Bu, xanənişin həyatın, bir epoxanın sonudur.

Kitabda yazıçı-şair Kənan Hacının son illərdə yazdığı şeir nümunələri toplanıb.

Qan Turalının «Ayna» kitabında müəllifin son illərdə yazdığı povest və hekayələr toplanıb. Müasir dövrün təbəddülatlarından bəhs edən bu yazıların əsas leytmotivi modern insanın qarşısında duran ekzistensial problemlərdir. Həyatın müxtəlif təbəqə və zümrələrinə aid olan qəhrəmanlar zəmanənin yaratdığı əngəllər qarşısında gücsüz görünsələr və bəzən məğlub olsalar belə, ümid əsla onları tərk etmir.

Vəsaitdə təqdim edilən test və tapşırıqlara cavab verərək özünü tanıya bilər, kim olduğunu bir daha görə, ailədə, cəmiyyətdə, şəxsi münasibətlərdə öz xarakterinizi aydınlaşdıra bilərsiniz. Vəsaitdə bölmələr elə seçilib və yerləşdirilib ki, respondentin istənilən məlumatın dərketmə səviyyəsinin inkişaf etdirilməsinə, məntiqi nəticələr çıxarmasına, vərdişlərin, əldə edilmiş biliklərin müəyyənləşdirilməsinə imkan verir.

Kitabda ədəbiyyatşünas, şair Ramil Əhmədin Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı, türk yazıçısı Orxan Pamukla tanışlığının, görüşünün detalları, eləcə də ədibin evində gerçəkləşən söhbətləri yer alıb. Bu kitabın bəzi hissələri mətbuatda işıqlandırılsa da, kitabda daha öncə yayımlanmayan yazılar, fotolar və Pamukun yaradıcılığına aydınlıq gətirən detallar var. Orxan Pamuk ilk dəfə bu kitabda yarımçıq gənclik romanından, gələcəkdə Məsumiyyət Muzeyinin qapalı qutularında sərgilənəcək əşyalardan, romanlarında ailəsindən gələn detallardan, evdəki “zəka terroru”ndan qaçıb ədəbiyyata sığınmasından bəhs edir. Kitabda həm fiziki mənada Orxan Pamukun İstanbulda yaşadığı evindən, həm də məcazi mənada onun sözlərlə qurduğu ədəbiyyat evindən söhbət açılır.

Bu kitab 80-ci illərdə ədəbiyyata gəlmiş görkəmli Azərbaycan şairi, fikir və düşüncə adamı R.Behrudi haqqında fərqli müəlliflərin müxtəlif illərdə yazdığı məqalələr toplusudur. Bəzi müəlliflərin elmi, bəzilərinin də elmi-publisistik şəkildə yazdığı bu məqalələr türkdilli ədəbiyyatımızın böyük şairi R.Behrudinin iç dünyasının, fikir və düşüncələrinin oxuculara çatdırılmasında xüsusi rol oynayacaq.

Sibirdə ovçu bir yakut ilə ucsuz-bucaqsız çöldə heyvan bəsləyən bir qazax, Urmici yaxınlığında bir kənddə bir əkinçi ilə İstanbullu bir tüccar, bir Hun savaşçısı ilə VIII əsrdə Monqolustanda bir karvançı, XV əsrdə Azərbaycanda olan bir sufi, hurifi ilə, XVI əsrdə Avropada savaşan bir Osmanlı paşası, çağdaş Altaylardakı bir şamanla kommunist şair H.Hikmət arasındakı bağın adı nədi görəsən? İki min ildən çox zaman içində qopub tükənməyən bu bağın şaman dualarına bürüdüyüm bircə adı var – TURAN. TURAN – Tilsimi biziynən açılacaq bir ölkə. TURAN – Ruhu sözlərimdə çırpınan bir məmləkət! Yol gedirəm mən dəli, Bu yol dəli, mən dəli. Bu nə yoldu əvvəli Və sonrası içində.

Bu kitabda türkdilli poeziyanın görkəmli nümayəndəsi Rüstəm Behrudinin müxtəlif illərdə qələmə aldığı Türkçülük və Turançılıq məfkurəsindən qaynaqlanan şeirləri yer alıb.

Bu il Türk dünyasının tanınmış şairi, fikir adamı Rüstəm Behrudinin 65 yaşı tamam olur. Yubiley ili ilə əlaqədar olaraq nəşr olunan bu kitabda müəllifin həm yeni şeirləri, həm də müxtəlif illərdə qələmə aldığı poetik nümunələrdən seçmələr, eləcə də bir sıra sənət adamlarının, ictimai şəxslərin Rüstəm Behrudinin həyat və yaradıcılığı haqqında fikirləri əks olunub.

Kitabda yazıçı-şair Sevinc Elsevərin son illərdə yazdığı şeirlər toplanıb.

Roman türkün gizli tarixi, Qarabağ hadisələri və dövlətin əsl sahibləri tərəfindən bir-birindən xəbərsiz görəvləndirilən beş qəhrəmanın vətənpərvərlik mübarizəsini əks etdirir. Özlərini “OdƏrlər” adlandıran bu beş nəfər Xankəndinə Azərbaycan bayrağını sancmağa yollanırlar. Oxucular bu çətin, amma şərəfli yolu onlarla birlikdə gedəcəklər.

Roman, Türk'ün gizli tarihini, Karabağ olaylarını ve devletin gerçek sahipleri tarafından birbirinden habersiz beş kahramanın vatansever mücadelesini yansıtır. Kendilerine «OdErler» diyen bu beş kişi Azerbaycan bayrağını asmak için Hankendi'ne gidiyor. Okurlar bu zorlu ama onurlu yolu onlarla birlikte yürüyeceklerdir.

Kitabda müəllifin “Qəlbin fəryadı” və “Qana qan qarışdı” kitablarında olan şeirlərdən seçmələr və yeni şeirləri öz əksini tapmışdır. İctimai mövzulu şeirlərə üstünlük verilsə də, sevgi və satirik mövzu da şeirlər kitabını rəngarəng edir.

Kitabda müəllifin “Qana qan qarışdı”, “Vətən daşı” pyesləri, vətənpərvərlik mövzusundakı hekayələri və köşə yazıları öz əksini tapmışdır.

Kitabda f.ü.f.d.,dos. Şəmil Sadiqin müxtəlif illərdə mətbuatda çap edilən elmi və elmi-publisistik məqalələri toplanmışdır.

Tarixi faktlar; əsir və girovluqda olan canlı şahid xatirələri, MTN-nin arxiv materialları əsasında yazılmış roman iki gəncin nakam məhəbbətindən bəhs edir. Universitet tələbələri olmuş Aytəkin və Ramilin bir-birindən ayrı düşməsinin səbəbi azərbaycanlılara qarşı törədilən soyqırım – Xocalı facisədir. İki müəllifin ürək döyüntüləri ilə yazdığı bu roman iki müxtəlif süjetlə inkişaf etdirilib: Xocalıda əsir düşərək Fransaya qədər aparılan Aytəkinin hisslərini, keçirdiyi acı günləri əks etdirən “Girov qadının xatirələri” və 20 il boyunca hər an keçmiş sevgilisi Aytəkinin xatirəsi ilə yaşayan keçmiş kəşfiyyatçı Ramilin yaşantıları. Məxfi şöbənin təcrübəli əməliyyatçısı Mikayıl Qüdrətov 2011-ci ildə əlinə keçmiş gündəlik vasitəsilə Azərbaycana göndərilən casus qadının izinə düşür. Nəticədə erməni siyasi terrorunun, Böyük Ermənistan dövlətinin qurulması üçün məxfi bir sənədin yerini bilən şəxsin Azərbaycanda olmasının üstünü açır.

Книга «Следами надежд» из серии «Азербайджанская литература» представляет криминально-детективный роман азербайджанских писателей Шамиля Садига и Мушфигa Хана, написанный на основе архивных материалов МНБ, свидетельств лиц, бывших в плену у армянских боевиков во время карабахской войны в начале 90-х годов ХХ столетия. В центре повествования – трагедия азербайджанского города Ходжалы и его жителей, в частности – девушки Айтекин, жизнь которой в одно мгновение изменила война: в прошлом остались ее любимый – Рамиль, сокровенные мечты и надежды, а впереди ожидали беспросветные будни, проведенные в плену. По прошествии 20 лет к событиям карабахского конфликта обращается опытный оперативник секретного отдела МНБ М.Гудратов, и пытается по крупицам восстановить события трагедии и вереницу злодеяний, совершенных в далекие 90-е годы. Правосудие должно восторжествовать – в этом уверены герои романа.

Çağdaş Azərbaycan nəsrinin nümayəndələrindən biri olan Şəmil Sadiqin “Arvadsız kişi” kitabı hekayələr toplusudur. Kitabda çox maraqlı mövzularla qarşılaşacaq, dünyasını dəyişən, ruhu bədənindən ayrılan və baş verənləri kənardan müşahidə edən bir qadının maraqlı əhvalatından tutmuş (“Mən ölmüşdüm”), vətən yolunda sağlamlığından olmuş bir qazinin əhvalatına (“Qazinin ayağı”) qədər fərqli hadisələrə şahid olacaqsınız. Altmış doqquz yaşında evlənmək istəyən bir qoca ilə (“Arvadsız kişi”), və ingilis dilini bildiyi üçün iş tapan, tapdığı iş isə bir ingilisin itini saxlamaq olan tipik zəmanə adamı ilə də (“İngilis iti”) rastlaşmağınız mümkündür… Kitabda xüsusi bölmədə təqdim edilən “Pıllı əminin sərgüzəştləri” isə sizi təkcə Pıllı əmi kimi maraqlı bir tipajla deyil, həm də onun timsalında Azərbaycanın məşhur bir bölgəsinin kaloritli məişəti və həyat tərzi ilə də tanış edəcək.

Kitabda yazıçı-şair, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Şəmil Sadiqin son illərdə yazdığı şeirlər, əsərlərindən sitatlar, paylaşdığı seçmə statuslar toplanıb. Bu ədəbi nümunələrin hər birində ədibin milli vətənpərvərlik nəfəsi, insanlığa, vicdana səsləyiş, ülvi sevgi və təmənnasız hislərin tərənnümü duyulur.

Amma müəllim adı özü bir çərçivədir. Bu çərçivədə yalan danışmaq olmaz, dəlicəsinə aşiq olmaq olmaz, söyüş söymək olmaz, azad geyinmək olmaz, əxlaqsızlıq olmaz, alver etmək olmaz, iki arvad almaq olmaz, oğurluq olmaz, öz xeyrini güdmək olmaz, üsyankar olmaq olmaz… Bir sözlə, insana məxsus olan hislərin heç birini bu çərçivədə görmürük və qəbul da etmirik.

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Şəmil Sadiqin bu monoqrafiyası giriş və iki fəsildən ibarətdir. “İsa Muğanna yaradıcılığı “İdeal” işığında” adlı bu tədqiqat işində yazıçı, ssenarist və kinoredaktor, “Nəsimi” mükafatının ilk laureatı İsa Mustafa oğlu Hüseynov (Muğanna) yaradıcılığının ikinci mərhələsinə aid əsərlər tədqiqata cəlb edilmişdir. Bu Monoqrafiya böyük sənətkar haqqında ilk irihəcmli elmi əsərdir. Yazıçının “İdeal” romanından sonra yazdığı «Cəhənnəm», «İlan dərəsi», “GurÜn”, “Qırx kisə qızıl”, “Qəbiristan”, “İsahəq, Musahəq”, “Türfə”, “Mənim məhəbbətim” kimi bədii əsərlər tədqiqata cəlb edilmiş, Hüseyn Cavid, Kamal Abdulla, Zəlimxan Yaqub kimi yazarların əsərlərinin ideoloji fikri ilə İsa Muğanna yaradıcılığı arasında paralellər təhlil edilmişdir.

ağdaş Azərbaycan nəsrinin nümayəndələrindən biri olan Şəmil Sadiqin “Yuxu maşını” povesti fantastik janrda qələmə alınıb. Əsər yuxu ilə reallıq, yuxu ilə arzular və fantaziyalar arasındakı əlaqənin mövcudluğunu öz qəhrəmanının timsalında sübut edir.

Kitabda “Hədəf Şirkətlər Qrupu”nun qurucu direktoru, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Şəmil Sadiqə həsr olunmuş yazılar və 42-ci doğum günü münasibətilə yaxınları, dostları və həmkarlarının təbrikləri yer alıb.

“İnsan mühəndisi” kitabı gənc müəllim, valideyn və məktəb qurmaq istəyənlər üçün nəzərdə tutulub. Şagird-valideyn, şagird-müəllim, müəllim-ailə münasibətlərindəki aktual problemlər, milli təhsil sistemi ilə çağdaş təhsildəki fərqli və ortaq məqamlara bu əsərdə münasibət bildirilib, müəllim və valideynlərə yol göstərilib. Hədəf STEAM Liseyinin qurucusu və Hədəf Konseptinin müəllifi Şəmil Sadiqin bu əsəri məktəb qurmaq istəyən pedaqoq və iş adamları üçün də faydalı əsərdir.

Bir an olsun belə düşündünüzmü, biri olsun gözlərinə baxasınız, onunla nələr edib, nələr yaşayacağınızı planlaşdırasınız. Bəs bunu düşündünüzmü? Ya “Yarı” alanlardan olacaqsınız… Ya da “Yara” alanlardan… Əminəm ikinci seçimi çoxunuz düşünməmisiniz… Siz hansını aldınız? “Yarımı”… “Yaramı”?

Kitabda Tamerlan İsmayılzadənin hekayə və sevginamələri toplanıb. “Günlük həyatımızda o qədər maraqlı şey olur ki, onların fərqinə belə varmırıq. Əslində, o qədər diqqət yetirilməli, o qədər haqqında yazılmalı şeylər var ki! Ətrafımda olan hadisələri, keçirdiyim hisləri içimdə saxlaya bilməzdim. Və bunları cümlələrə tökərək, özümü bunu oxuyan gözlərlə bölüşmək məcburiyyətində hiss edirdim. Çünki siz içimdən süzülüb gələn cümlələri oxuduqca mən rahatlanıb, xoşbəxt oluram.”

Əsər ilahinin hikmət xəzinəsinin qoruyucuları ilə gizli güclərin 2000 ildən artıqdır davam edən gizli və qanlı savaşından bəhs edir. X əsrdə baş verən hadisələrin fonunda müxtəlif dünyaların təmsilçiləri olan iki gəncin böyük sevgisi və onların qarşılarına çıxan maneələr, inandıqları yol uğrunda ölümə doğru qətiyyətlə addımlayan cəsur insanların ruhlarını sarmış eşq atəşi haqqında tarixi bir romandır. Əsər geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulur.

Dünya tarixi siyasi və ya şəxsi zəmində işlənmiş silsilə qətllərlə doludur. Silsilə cinayətlər digər cinayət motivlərindən fərqlidir. Bu cinayətlər XX əsrdə daha çox artıb və yüksələn tempdə davam edib. Bu kitabda insanın potensial qəddarlığının nə qədər sonsuz olduğunu görəcəksiniz. Kitabı oxuyanda ürpərməmək mümkün deyil. Çünki bu kitabdakı bütün hadisələr həqiqətən də baş verib. Qeyd edilən bütün qatillər, qurbanlar, şahidlər və detektivlər hamısı bizim dünyamızın insanları idi.

Hər kəsin “kaş ki”ləri olur. Kimində az, kimində bütün həyatı boyu. “Prometey əfsanəsi” bir “kaş” romanıdır – arzuların çin olmadığı, bir millətin alovunun necə söndürüldüyünü ifadə edən roman. Romanda hadisələrin böyük hissəsi XX əsrdə cərəyan edir. Burada Azərbaycan xalqının məruz qaldığı əsarət, respublika quruculuğu, müstəqil olmaqdan müstəqilliyin bərpasına qədər davam edən keşməkeşli dövr təsvir edilir. Əsər Azərin timsalında Azərbaycanın taleyini göstərir. “Prometey əfsanəsi” həm də eksperimental romandır. Romanda XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının da izlərini aydın görmək olar. Pastişdən sıx istifadə romanı bu ədəbiyyatın bir parçasına çevirir.